Ko nije tražio, nije ni dobio

 

U prilogu postavljam odličan tekst Alekse Vučena o tome zašto protesti u Francuskoj uspevaju, a kod nas ne.

Gilets jaunes– Udar na Francusku?

„Pokret žutih prsluka“ (Mouvement des gilets jaunes), serija protesta u Francuskoj je pokret koji je svoj život započeo peticijom u maju 2018. godine, da bi 17. novembra pokrenuo lavinu nasilnih demonstracija i sukoba sa policijom. Najveću pažnju privukao je u gradovima Francuske, ali je uspio da kreira širi eho zbog mobilizacije neobično velikog broja ruralnih područja koji su se priključili protestu.

Pokret je inspirisao mnoge slične aktivnosti u Belgiji, Italiji i Holandiji, gdje su demonstranti obučeni u žute prsluke blokirali saobraćajnice kako bi doveli do potpune obustave saobraćaja.

Demonstranti tvrde kako iskazuju bijes zbog povećanja cijene dizel goriva kao posljedica novog seta akciza na ovaj energent. Kasnije su na površinu isplivale mnoge druge tenzije koje su motivisale i druge učesnike pokreta, kao što su frustracije povećanim troškovima života te osjećaja da se vlada (ili pak vladE, u kontinuitetu) odlučuje na nesrazmjerno i nerazumno oštre mjere štednje na uštrb radnika i srednjeg sloja društva.

Pokret je nazvan „Mouvement des gilets jaunes“ ili „Pokret žutih prsluka“, jer su ti prsluci, kao obavezna oprema svih motornih vozila – čak i motocikala, prepoznatiljivi, jeftini, naširoko dostupni i nedvosmisleno podsjećaju na vozače koji su pokretači same peticije.

Direktan povod je to da je cijena dizel goriva samo u 2018. porasla za preko 15%, dok su najavljene nove mjere za 2019. koje će povećati cijenu dizel ali i benzinskog goriva. Povećanje cijene goriva je trend koji prati vlasti u Francuskoj još od vlade Fransoa Olanda, a koji je Emanuel Makron nastavio.

Pokret, koji je prerastao u protest, a koji su postali veoma nasilni je prouzrokovao ogromnu materijalnu štetu, sa nekoliko stotina uhapšenih i povrijeđenih. Pariska policija saopštila je da su tokom nemira u Parizu 1.12. povrijeđene 133 osobe, od kojih 23 policajca, dok je 412 uhapšeno.

Ono što je začuđujuće, i to ako proteste gledate iz Banjaluke jeste da, niko nije nazvao ove proteste „udarom na Frnacusku“ niti je ovaj talas nasilja i vandalizma označen žutim prslucima okarakterisan kao „obojena revolucija“. Svi politički subjekti, predstavnici najudaljenijih frakcija lijeve i desne grane političkog spektra su pozvali na smirenje nasilja, osudili sukobe, ali niko od zvaničnika, čak ni uvijek raspoložena i radikalna Mari Lepen, nisu proteste nazvali ničim drugim nego ono što oni zapravo i jesu – protest građana. Čuj to?!

Kako je moguće da u Francuskoj nekoliko stotina automobila bude spaljeno, ljudi budu pohapšeni, policija koristi suzavac a vlada razmatra uvođenje vanrednog stanja, a niko ne pomišlja da pomene obojene revolucije, strane plaćenike, udare na ustavni poredak i ostale sintagme opštemobilizacije strahom?

Jer, ako smo išta naučili od naših političkih analitičara to je da, čim neko digne ruku na Trgu Krajine, to je to, počinje da se „dešava ulica“; revolucija počinje; država se ruši; gotovo je.

Tako smo bar imali priliku da slušamo od raznih i-mejl teoretičara, pseudoanalitičara i rijaliti intelektualaca koji su, naročito pred izbore, svaki fenomen iskazivanja građanskog bunta ili neslaganja nazivali nekom od ovih, pa i gorih pojava.

Koliko god to bilo poražavajuće za naše društveno okruženje, takvi pseudoanalitičari i profesionalni proizvođači straha su pojava koja je manje bitna ovđe. Oni su nekakva činjenica života, faktum koji se ne dovodi u pitanje.

Uvijek su postojali i uvijek će postojati likovi koji će svoje predrasude, stereotipe, pretpostavke, poluistine i otvorene zablude o svijetu ukrasiti sa par latinizama i nešto više anglizama, umotati u plašt konfabulacija te izbljunuti u javnost predstavljajući jedan takav intelektualni poluproizvod kao znanje, a svoju nadmenu provincijsku perspektivnu prodavati kao stručnost.

Ono što je bitnije ovđe je to da u svijetu treba da postoji, može da postoji ali već i postoji društvo koje je dovoljno zrelo da se i najbrutalniji oblici građanskog neposluha – pa čak i otvoreni sukobi sa autoritetima političke moći – ne posmatraju kao udar na samo društvo i njegove temelje, već obrnuto. Postoji društvo koje procese internih sukoba posmatra kao nešto iz čega društvo izlazi obogaćeno, sa više pravde, zaštite prava pojedinaca i obespravljenih te smanjenog kapaciteta onih koji imaju poluge moći da ih nekontrolisano koriste i zloupotrijebe.

Kako je to u Francuskoj moguće, a kod nas ne? Dva su razloga za to: istorijski, i praktični.

Istorija bundžija i delinkvenata

Da bismo razumjeli današnju kulturu protesta koja je dio folklora u Francuskoj, moramo da se vratimo u prošlost, nešto prije 1789. i Revolucije na čijim temeljima počiva cijela evropska, pa možemo slobodno reći i ogroman dio svjetske političke i društvene paradigme.

U Francuskoj je, u vrijeme neposredno prije Revolucije 1789. postojao poseban oblik javne osude moralnih, društvenih i političkih neđela – charivari (čarivari, karivari, zavisno od izgovora). Tako se, naime, nazivao satirični časopis, Le Charivari koji je počeo da izlazi u Parizu 1832, koji je kasnije zabranjen zbog objavljivanja neumjesnih političkih tekstova, karikatura i crteža – nešto slično kao Šarli Ebdo danas.

Nakon zatvaranja časopisa, izraz Charivari (čarivari) se prenio na malu grupu lokalnih mladića koji bi, u satiričnom, glasnom i ne baš prijateljski nastrojenom zanosu izlazili na ulice Pariza kako bi se okupili pred kućom nekog pojedinca za kog bi se saznalo da je načinio neko neđelo – blud ili neku drugu moralnu povredu. Počinilac tog neđela bi bio suočen sa masom te je imao obavezu platiti kaznu okupljenoj rulji, koja bi sve vrijeme pregovore i ucjene pratila lupajući u lonce i uzvicima privlačila pažnju okupljenih sugrađana.

Vremenom se sa ovim grupicama desilo to da su postale prilično politizovane. Moral je do sredine 19. vijeka ostao u drugom planu interesovanja čarivarija, koji su za svoje mete počeli da biraju korumpirane političare ili javne službenike (najćešće poreske službenike). Stanovnici područja u kom bi se čariavari pojavili bi iskoristili njihovo prisustvo da iskažu svoje neslaganje sa opštom situacijiom koja, kad se pogleda istorijski, nikad nije po volji svima.

Postepena evolucija lokalne tradicije okupljanja i javne osude moralnih đela u političke demonstracije objašnjava kako su protesti postali sastavni dio francuskog javnog života. Iako ne jedini, ta navika javnog izražavanja nezadovoljstva vrlo važan element za razumijevanje visokog stepena ovakvih akrtivnosti u Francuskoj.1

Kako se francusko društvo, nakon revolucije, kretalo ka modernom konceptu uređenja države, sa dehumanizovanim i birokraztizovanim aparatom ojačanim kapitalističkim elitama i njihovim interesima, ostatak nacije je otpočeo razvoj šire političke svijesti, sa kojom se mijenjala i taktika njihovih protesta.

Od tada, protesti su postali vrlo važan dio francuskog javnog života. Veliki, istorijski bitni događaji, poput studentskih protesta u maju 1968. godine su od demonstracija napravili nešto što se počelo shvatati kao dio romantične, glamurozne francuske istorije.

Od čarivarija preko revolucije do danas, Francuska se ponosno suprotstavljala moćnicima i pogrešnima. Naravno, nekad je taj prkos i spremnost na bunt bio krvav i nasilan događaj, kao što možemo pratiti kroz istoriju francuskih čestih, ne baš mirnih protesta.

18. vijek
1775 – „Rat brašna“, talas pobuna iz 1775, nakon povećanja cijene žitarica i brašna.
1789 – „Francuska revolucija“, događaj koji je svrgnuo monarhiju, uspostavio republiku, te je popraćen periodom nasilnih i nestabilnih političkih odnosa.

19. vijek
1848 – Revolucija iz 1848. je treća po redu revolucija u Parizu. Neredi Izbili su u februaru, kada je vlada zabranila održavanje političkih skupova. Julska monarhija je srušena, a pobunjenici su proglasili Drugu republiku, organizovali privremenu vladu i sazvali ustavotvornu skupštinu.

20. vijek
1910 – „Pobuna u Šampanji“ pobuna uzgajivača grožđa u pokrajini Šampanji.
1926 – „Krvava neđelja“ sukobi sa policijom u Kolnaru, 22.08.1926.
1947 – serija uzastopnih štrajkova širom Francuske.
1968 – Okupacija univerziteta i fabrika te masovni štrajkovi širom Francuske u toku maja mjeseca.
1997 – Neredi u Dammarie-lès-Lys kada je mladić od 16 godina, Abdelkader Buzijan stradao nakon što ga je upucala policija.
1998 – Dvodnevni nemiri u predgrađu Tuluza nakon što je policija upucala i usmrtila Habiba Muhameda (17 godina) u toku pljačke vozila.

21. vijek
2005 – Serija nemira koje su zadesile predgrađa Pariza tokom kojih su paljeni automobili i javne zgrade.
2006 – protesti mladih u Francuskoj, kao izraz protivljenja mejrama deregulacije u oblasti radničkih prava.
2007 – Nemiri u Villiers-le-Bel koji su otpočeli nakon smrti dva đečaka čiji motocikl je udario u policijsko vozilo.
2007 – Studentski nemiri kao posljedica nekoliko reformskih projekata koje je pokrenulo Ministarstvo za visoko obrazovanje i istraživanje.
2009 – Niz nereda koji su se desili na Dan Bastilje (14 Jul) u naselju Montreuil, u istočnom dijelu Pariza.
2016 – Štrajk taksista u nekoliko velikih gradova, izazvanih dolaskom Ubera, konkurentske kompanije. Blokade puteva, požari, prevrnuta vozila te blokada dva velika aerodroma u Parizu.
2016 – Nuit debout, protesti protiv predloženih reformi Zakona o radu.
2017 – Majski protesti u Parizu, kada je grupa od oko 150 demonstranata bacala molotovljeve koktele, pirotehnička sredstva i kamenice na policijske snage, tokom kojih je šest policajaca završilo sa povredama. Protesti nisu imali nikakvu političku niti društvenu pozadinu.
2018 – Gilets jaunes, protesti žutih prsluka, protesti protiv povećanja cijene dizela i ostalih energenata.

„Francuzi i njihova politička kultura vole istoriju i svaki oblik njenog prikazivanja, do tačke gđe Francuska često svoju sadašnjost posmatra u odnosu na svoju prošlost u istoj mjeri kao i budućnost.“ rekao je za Tajm časopis Gaj Žiru, istraživač za istoriju protesta u Francuskoj na Nacionalnom centru za naučna istraživanja u Parizu.

Imajući u vidu istorijsko nasljeđe obilježeno čestim nemirima i pobunama protiv vlasti i svega što ona predstavlja, kao i značaj Francuske revolucije iz 1789. koja stoji kao simbol stvaranja moderne političke Evrope, nije ni čudo da Francuzi svoje proteste gledaju kao na svojevrsni izraz svoje kulture, ne samo na način političke borbe.

Neko bi mogao reći da su protesti u Francuskoj izraz građanskog vaspitanja i manira, prije nego nasilni izljevi bijesa kao pokušaj artikulacije političkih ili društvenih stavova.

Da li je protest produktivan?
Za Francuze praksa kaže da, apsolutno!

Drugi razlog zašto Francuzi tako olako izlaze na ulice je poseban odnos sa ishodima tih izlazaka. Dok u većini drugih evropskih zemalja nemiri i protesti počinju onda kada su razgovori i pregovori prekinuti, te se izlaz ne nazire, u Francuskoj se protesti odvijaju prije pregovora, nekad čak i u toku pregovora o datoj društvenoj ili političkoj temi.

Ovo je vidljivo čak i danas, u vrijeme najnovijih nemira. Francuski predsjednik Emanuel Makron, premijer Eduard Filip i ministar unutrašnjih poslova Kristof Kastaner i pored svega su spremni da se sastaju sa protestantima kako bi usaglasili sledeće korake te smirili tenzije.

Premijer Filipa je odlučio da se sastane sa predstavnicina demonstranata 1.12, istog dana kada je više od stotinu ljudi uhapšeno na ulicama Pariza. Sastanak nije urodio plodom pošto su neki predstavnici “žutih prsluka” napustili razgovore, rekavši da dobijaju prijetnje. Oni su tražili da se razgovori prenose uživo na televiziji, što je vlada odbila.

Otkud ova čudna pojava da ljudi P R E G O V A R A J U?!

Francuska je zemlja sa najvećim brojem sindikata, ali istovremeno sa veoma malim procentom članstva u tim sindikatima. Sa tek oko 8 procenata radnika koji su sindikalno organizovani ona je daleko ispod prosjeka koji je u Evropi oko 25%.

Ipak, sindikati imaju značajnu ulogu. Budući da ih ima veliki broj, konkurencija među njima je naročito izražena, tako da se mnogi od njih odlučuju na sve radikalnije oblike borbe kako bi privukli simpatije javnosti, prikazujući se dostojnim čuvarima radničkih ili ljudskih prava. Frustracije radnika su njihova meta, i oni koji na najbolji način pridobiju simpatije tih frustracija, dobijaju više članova.

Pored toga, sama činjenica da nisu članovi sindikata ne znači da su radnici u Francuskoj manje skloni da štrajkuju. Francuzi su pravo na štrajk dobili 1864, nekih 20 godina prije nego što su dobili mogućnost sindikalnog đelovanja, što je, u saradnji sa kulturom prostesta osnažilo naviku konflikta kao odraza društvene i političke borbe.

Tako dobijamo scenarij u kom neki sindikalci odluče da pokažu svoje zube, otpočnu štrajk, održe protest te onda započnu pregovore o poboljšanju uslova rada ili povećanju opsega prava. Iako vlada češće odbija da se povinuje stalnim zahtjevima na taj način izazvanih poziva na socijalni dijalog, sama njihova učestalost tjera vladine predstavnike da ponekad pružaju ustupke.

Spoznaja da će ove pregovore pratiti neki novi konflikti bez obzira na ishod trenutnih, pritisak javnog mnenja i svijest o tome kakvu sliku šalju u javnost predstavnike vlade omekšava tako da su oni spremniji na pomake.

Ovđe se vraćamo na istorijsku, ili čak kulturološku notu Francuskog naroda koji prihvata javno izražavanje neslaganja i nemira kao vid neophodnog zla, da bi se popravilo stanje u društvu, na bilo kom frontu. Malo koji političar u Francuskoj je spreman da ide protiv te snažne i veoma često ispoljavane tradicije.

Gledamo u Pariz sjedeći u Banjaluci

Sve ovo čini nemire u Francuskoj, oličene u poslednjim pokretima žutih prsluka relativno normalnom pojavom, koju prosječan posmatrač kod nas ne može da shvati ukoliko ne poznaje istorijski ali i kulturološki koncept odnosa u društvu. Iz ovog razloga niko u Frnacuskoj nikad neće ovakve proteste nazvati „udarom na Republiku“ ili obojenom revolucijom.

To je isto razlog što se globalni mediji ovom temom bave na način da ona, iako udarna vijest, ne izbacuje iz fokusa sve ostale. Jednostavno, protesti u Francuskoj se dešavaju, ako ne svako godine, onda barem nekoliko puta u deceniji. To je dio njihovog folklora, tradicije, izraz unutrašnje dinamike i način vođenja socijalnog dijaloga, u konačnici. Nije materijal zbog kog će sve ostalo stati.

Paralele sa protestima na Majdanu ili Taksimu, pokušavanje dokazivanja konspiratornih đelovanja tzv „mejnstrim medija“ koji vijest kao biva umanjuju (jer im ne daju značaj kao što je slučaj sa ovim događajima iznad) kako to iznose određeni portabl analitičari su izraz elementarnog nepoznavanja uslova u kojima se ovi nemiri u Francuskoj odvijaju, u najmanju ruku.

Kao država sa vrlo snažnim institucijama i sistemom koji je, otvoreno možemo reći – nastao i razvijao se upravo na temelju nemira i serija građanskih neposluha, pa i čistokrvnog nasilja, Francuska je svakako manje zanimljiv predmet priče o ugroženosti i međunarodne napetosti kao što bi izazvali protesti slične vrste na drugom mjestu.

No, zanemarimo sad i-mejl teoretičare, pseudoanalitičare i rijaliti intelektualace koji, kad ne siju strah, samo traže pažnju. Pored lekcije o tome kako (1) ne treba slušati riječ svakoga ko ima pristup internetu – jer to danas ima svako, kao što (2) ne treba ni vjerovati svakome ko ima fakultetsku diplomu – budući da ni to nije nešto posebno teško za nabaviti, mnogo važnija je spoznaja o tome kako djeluje zrelo društvo u situaciji unutrašnjeg konflikta.

Za razliku od podjela koje smo imali da vidimo kod nas u poslednjih nekoliko mjeseci, ali i godina, Francuska politička i društvena elita je slala samo poruke pomirenja, spremnosti na dijalog i otvoreno radila na rješavanju problema koji je doveo do eskalacije. Francuski političari, sam predsjednik, premijer i njegovi ministri, direktori kompanija, ali i svi ostali učesnici društvenih dešavanja su spremni na razgovor i dijalog prije svega, čak i kad je situacija došla do tačke da se saziva vanredno stanje.

Vrlo je važno ne izgubiti iz vida da su i oni koji protestuju ipak, bez obzira na sve, građani Francuske republike i takvi zaslužuju poštovanje, čak i onda kada u svom bijesu i frustraciji počnu da pale po toj Republici.

Oni su njihov narod i od njih se očekuje da svom narodu obezbijede bolji život. Kad je život težak, nepravedan a situacija bezizlazna, bijes i njegovo iskazivanje, iako nije nešto što ćemo tolerisati je ipak nešto što treba razumijeti.

„Smiri se, gordi čovječe, i prije svega skrši svoju gordost.“ To je prva lekcija koju treba da nauče naše glavešine.

Druga lekcija ide ovima sa druge strane, onima koji se plaše da izađu kad im neko poveća cijenu goriva, običnim ljudima – građanima. Zahvaljujući profesionalnim sijačima straha i trovateljima javnog mnenja, manipulatorima i spin doktorima dobili smo javnost koja na svaki oblik društvene borbe, svako dizanje tona ili ruke gleda kao na čin izdaje i pokušaj rušenja poretka.

Uz to se, tiho i nevidljivo, kao magla u društvenu svijest uvukla ideja da su borba i protest kontraproduktivni, da se njima ništa ne rješava, da stvaraju samo probleme i da se svaki napredak društva odvija onda kada nema tih, kako bi voljei da ih vidimo, zastoja u sistemu.

Činjenica je da ništa nije dalje od istine, a čudna je (i ironijom ispunjena) istorijska situacija da su potomci ljudi koji su skidali carstva sa svojih ramena prihvatili jedan takav pogled na svijet.

Ideja da se protestima ništa ne rješava je rođendanska torta izručena na tacni svakoj autokratskoj vlasti koja autistično odbija da prihvati da joj narod teško živi.

Ovdje želim da napravim pauzu i naglasim da ni na koji način ne prizivam niti opravdavam nasilje niti rušilačke porive koji gaje pojedinci sa sociopatskim i destruktivnim tendencijama. Pokušavam da pričam o utemeljenim oblicima društvene borbe u situacijama kada sistem, napravljen tako da uvijek ide na ruku onima koji imaju moć, osporava sve druge oblike iskazivanja neslaganja onih zbog kojih sistem uopšte i postoji – običnog naroda.

Patološke pojave na stranu, istorija Francuske, ali i ostatak evropske civilizacije nas uči da se građanski neposluh isplati. Bunt i odbijanje poslušnosti je potreba i odlika zdravog društva čiji članovi ne mogu da ostvare svoje političke i društvene, ali i ekonomske ciljeve.

Inicijative koje pozivaju na takve oblike borbe nisu prijetnje za sistem, niti su izdajničke, niti su to uvijek i stalno „plaćene revolucije nastale u kuhinjama stranih centara moći“ – nekad su to, jednostavno i prosto, izraz činjenice da ljudi teško žive. Ovo zaista ne bi trebalo da je toliko teško shvatljiva misao.

„Ko nije tražio, nije ni dobio“ bi, sasvim prikladno, bila druga lekcija koju nam serviraju ti Francuzi, stare švalerčine.

 

Izvor: https://aleksavucen.wordpress.com/2018/12/02/ko-nije-trazio-nije-ni-dobio/

 

Napišite komentar

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

*

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.